برنامهی تربیت معلّم دورهی متوسّطه (STEP) در مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی (IIS) مربّیان اسماعیلی را از طریق آموزشهای آکادمیک دقیق و توسعهی حرفهای پایدار، برای خدمت به جماعتهای خود آماده میکند. دورهی تربیت معلّم در سطح کارشناسی ارشد از طریق همکاری بین مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی، (IoE) در (UCL) و (SOAS) دانشگاه لندن ارائه میشود.
برنامهی STEP با ترکیب تحصیلات تکمیلی در رشتهی تعلیم و تربیت اسلامی با یک مؤلفّهی «روش تدریس میدانی» (FTP)، شرکتکنندگان را برای ارائهی تدریس اصولی، تأمّلی و فراگیر به محیطهای آموزش دینی در سراسر جهان مجهّز میکند. همزمان با شروع دورههای کارآموزی دانشجویان سال دوّم STEP در کشورهای خود، تجربیّات آنها بینشی در مورد تأثیر این برنامه در عمل ارائه میدهد. پنج نفر از شرکتکنندگان در مورد معنای انتقال آموختههای خود از لندن به بافتهای محلّی خود و چگونگی شکلگیری رویکرد آنها به تدریس توسّط این برنامه تأمّل میکنند.
یک گروه جهانی، ریشه در هدف محلّی دارد
یکی از ویژگیهای بارز برنامهی STEP، تنوّع دانشجویان آن است. گروه فعلی شامل مربّیانی از سوریّه، هندوستان، پاکستان و فراتر از آن است که هر کدام زمینههای زبانی، فرهنگی و آموزشی خود را به محیط یادگیری مشترک در IIS، SOAS و UCL میآورند. این تنوّع نه تنها گویا است، بلکه نقش فعّالی در شکلدهی به چگونگی درک دانشجویان از آموزش و یادگیری ایفا میکند.
برای بسیاری، این سفر با تغییر در دیدگاه آغاز میشود که بسیار فراتر از کلاس درس امتداد مییابد. عبدو العرنجی، اهل سلمیّه، سوریّه، که در حال تکمیل دورهی کارآموزی تدریس میدانی خود در دمشق است، درباری تجربهی مواجهه با تنوّع به عنوان یک واقعیّت زنده و نه یک مفهوم انتزاعی تأمّل میکند:
برنامهی STEP یک محیط یادگیری فراگیر ایجاد میکند که منعکسکنندهی غنای جماعت جهانی اسماعیلی است.
از طریق کلاسها، بحثها، گِردِهماییهای اجتماعی و فرهنگی و فضاهای مشترک نهادی، توانستم هویّت خودم را ابراز کنم و در عین حال با دیگر دانشجویان از پیشینههای فرهنگی متنّوّع تعامل داشته باشم. این مواجهه با تفاوت در جریانهای برنامه، پیشینههای ملّی و تجربیات زیسته، خود به نوعی آمادگی آموزشی تبدیل میشود. در خوابگاه ویکتوریا هال، جایی که دانشجویان STEP، GPISH و ISMC زندگی میکنند، تعاملات روزانه بین فرهنگها، به گفته العرنجی، «حس قوی احترام متقابل و همدلی» را تقویت میکند. او خاطرنشان میکند که این تجربه، مستقیماً بر رویکرد او به طرّاحی کلاس درس در طول دورهی «تمرین تدریس میدانی» تأثیر گذاشته است.
Theory into practice: what the classroom teaches
گذار از محیط دانشگاهی IIS و UCL به این حوزه نیازمند فرآیندی از تفسیر و تطبیق است، چرا که چارچوبهای توسعهیافته در یک زمینه، در زمینهای دیگر مورد بازاندیشی قرار میگیرند.
ناتاشا علی، از اوشیخنداس و از اعضای خدمتگزار در ایتربِ گِلگِت، پاکستان، هویّتِ چندزبانهای را که با بروشسکی، شینا، اردو و انگلیسی شکل گرفته به کلاس «تدریس میدانی» خود میآورد. تجربهی او در رفتوآمد میان زبانها بهعنوان یک یادگیرنده، به بنیانی برای شیوهی تدریسش بدل میشود:
تدریس و یادگیری جایی در این بین رخ میدادند، هرگز ثابت نبودند، همیشه در حال مذاکره بودند. این باعث شد عمیقاً در مورد معنای واقعی «فهمیدن» در یک کلاس درس چندزبانه تأمّل کنم.
او با بهرهگیری از استراتژیهای ارزیابی برای یادگیری که از طریق این برنامه معرّفی شدهاند، درسهای خود را با فعالیّتهای مبتنی بر یادآوری آغاز میکند که به دانشآموزان امکان میدهد به دانش قبلی خود به روشهای قابل فهم دسترسی پیدا کنند. او نه تنها بر پاسخهای صحیح، بلکه بر عمق و کیفیّت درک پشت آنها نیز تمرکز میکند. با گذشت زمان، همانطور که او تأمّل میکند، زبان کمتر به عنوان یک مانع و بیشتر به عنوان یک پل در کلاس درس عمل کرد.
اناره طلعت، که دورهی عملی تدریس میدانی خود را در کراچی تحت حوزهی تحت پوششِ ITREB جنوب پاکستان (کراچی) به پایان میرساند، معماری فکری STEP را با عباراتی توصیف میکند که تمرکز دوگانهی آن بر محتوا و روش را برجسته میکند:
IIS به من «چه چیز» را داد؛ توانِ کاویدن، بازاندیشی، و «یاد زُدودن» برای یادگیریِ دوباره و انتقادی. در حالی که UCL به من «چگونه» را بخشید؛ شهامتِ وارد شدن به کلاس، آزمودن، و بهرهبردن از هر تجربه.
آنها در کنار هم چیزی را به من دادند که نمیدانستم به آن نیاز دارم: چارچوبی برای شدن، نه فقط مجموعهای از مهارتها برای اجرا.
برای طَلَعت که پژوهش او در چارچوب «رهبری یادگیری در بافت اسماعیلی» (LLIC) بر تفکّر انتقادی متمرکز است، کلاس به «فضایی سپید برای آزمودن رنگهای تازه، خطا کردن و دوباره نقاشی کردن» بدل میشود. تجربهی «تدریس میدانی» نشان میدهد که برخی گونههای یادگیری تنها از مسیر زیستشده و تجربهی عملی پرورش مییابند.
مسئولیّتپذیری: انتظارات جماعت و هویّت مربّی
فارغالتصان STEP با چیزی فراتر از یک مدرک به جوامع خود بازمیگردند. در بسیاری از بافتها، آنان بهعنوان متخصّصانی آموزشدیده در یک نهادِ مستقر در لندن شناخته میشوند و این شناخت، انتظاری تازه نیز با خود به همراه میآورد.
دانیال ولی، که دورهی تدریس میدانی خود را در سین لشت، چترال سفلیٰ، پاکستان میگذراند، دورهی کارآموزی خود را در همان مرکز تعلیمات دینی که زمانی در آن تحصیل کرده بود، آغاز کرد:
از دانشآموزان گرفته تا اعضای ITREB، مردم به معلّمان آموزشدیده توسّط STEP که در لندن آموزش دیدهاند، به عنوان اُلگو و متخصّص در این زمینه نگاه میکنند.
خوشبختانه، آمادگی دقیق علمی و آموزشی در IIS و UCL ما را برای انجام این مسئولیّت و مشارکت معنادار در رشد جماعتمان مجهّز کرده است.
او همچنین توجّه را به انعطافپذیری ایجاد شده از طریق ساختار سختگیرانهی برنامهی STEP جلب میکند. دانشآموزان نقشهای چندگانهای را به عنوان معلّمان عادی، معلّمان تعلیمات دینی اسماعیلی و دانشجویان تماموقت تحصیلات تکمیلی ایفا میکنند. او استدلال میکند که این «تجربهی چندوجهی»، سازگاری لازم برای پاسخ به سؤالات واقعی جوانان را در کلاس درس ایجاد میکند. همانطور که او اشاره میکند، هدف کمال نیست، بلکه حضور مداوم و پاسخگویی به دانشآموزان است.
رشد در نقش: بازگشت به یادگیری
برای برخی از شرکتکنندگانِ برنامهی STEP، این برنامه نشاندهندهی بازگشت آگاهانه به یادگیری در مرحلهای است که بسیاری از همسالانشان بر پیشرفت شغلی تمرکز دارند. این تصمیم، نحوهی درک آنها از تدریس و توسعهی حرفهای خودشان را تغییر میدهد.
ساحل هیمانی، اهل دَندوکا در گجرات هندوستان، که دورهی کارآموزی تدریس میدانی خود را با انجمن محلّی شمال بمبئی تحت نظر ITREB غرب هندوستان به پایان میرساند، درباری این گذار اینگونه تأمّل میکند:
برنامهی STEP به من آموخته است که تدریس تنها انتقال دانش نیست، بلکه پیش از هر چیز پرورش ارزشها و مهارتها در درونِ خودِ ماست.
تجربهی او در مشارکت در کمیتههای آموزش و یادگیری برنامهی درسی و مشاهدهی جلسات هیئت مدیرهی مؤسّسه، درک او از رهبری آموزشی را گسترش داد. این برخوردهای نهادی اعتماد به نفس او را تقویت نمود و حس هدف حرفهای او را روشن ساخت.
در دورهی «تدریس میدانی»، هیمانی بر ایجاد فرصتهایی برای گفتوگوی دانشآموزان، تقویت یادگیری همتایان و پرورش محیطهای کلاسیای تمرکز کرده است که در آن دیدگاههای متنوّع ارزشمند شمرده میشوند. درک او از تدریس از «ارائهی محتوای ثابت» به «فرایندی پویا از مشاهده، تأمّل و سازگارشدن» دگرگون شده است.
برنامهای که همچنان در حال بالیدن است
روی هم رفته، این تأمّلات نشان میدهد که چگونه STEP یادگیری دانشگاهی را با عمل اجتماعی پیوند میدهد. STEP نه تنها یک برنامهی تربیت معلم است، بلکه، همانطور که شرکتکنندگان آن را توصیف میکنند، چارچوبی برای توسعهی مداوم است که مبتنی بر آموزش انتقادی، عمل فراگیر و مسئولیّت حرفهای نیز میباشد.
از سوریّه تا پاکستان، و از هندوستان و فراتر از آن، گروه سال دوّمی در حال تبدیل برنامهی درسی تحصیل خود در لندن به تمرین عملی در کلاس درس هستند. چالشهایی که آنها با آن مواجه میشوند، از کلاسهای درس چندزبانه گرفته تا تغییر زمینههای اجتماعی و آموزشی، متنوّع است، امّا این چالشها با یک حس هدفمندی قوی همراه هستند.
همانطور که اناره طلعت بیان میکند:
برنامهی STEP شما را به یک معلّم بینقص تبدیل نمیکند؛ بلکه شما را به کسی تبدیل میکند که دائماً در تلاش برای بهتر شدن است و این واقعاً زیبایی خاصی دارد.
درباری برنامهی STEP
برنامهی STEP یک دورهی دوسالهی تحصیلات تکمیلی است که از سوی مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی ارائه میشود. این برنامه مربّیان اسماعیلی را برای تدریس تعلیمات دینی در سطح متوسّطه آماده میسازد و مطالعات دانشگاهی را با تدریس میدانیِ هدایتشده در بافتهای محل زندگی دانشجویان درهم میآمیزد.
برنامه شامل کارشناسی ارشد (MA) در «جوامع و تمدّنهای مسلمان» و دیپلم تحصیلات تکمیلی (PGDip) در «تدریس و عملِ تأملی» است. این دورهها از طریق همکاری میان مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی، دانشکده تعلیم و تربیت(IoE) دانشگاه UCL و دانشگاه SOAS لندن ارائه میشوند.
